Įhrif ręsa og brśa į feršir fiska og bśsvęši žeirra

HöfundurŚtgefandiŚtgįfuįrŚtgįfustašur
Gušmundur Ingi Gušbrandsson, Bjarni JónssonBĶ, LbhĶ, L.r., S.r2007Reykjavķk
RitĮrgangurTölublašBls.
Fręšažing landbśnašarins4182-189

06 Ahrif raesa og brua a ferdir fiska og busvaedi theirra.pdf

Greinina ķ heild er aš finna ķ skjalinu hér aš ofan


Śtdrįttur
Mörgum stofnum laxfiskategunda ķ heiminum hefur hnignaš mikiš į sķšustu įratugum. Įstęšurnar eru taldar margvķslegar. Mešal žeirra eru manngeršar hindranir, svo sem stķflur og įržveranir, sem geta komiš ķ veg fyrir eša dregiš śr ašgangi stofna aš hrygningar- og uppeldissvęšum. Viš könnušum įhrif žriggja gerša af įržverunum (ręsa, brśa og stokka) į straumhraša og flóšfar og hvort einstakar žveranir uppfylltu forsendur fyrir fiskgengd bleikju (Salvelinus alpinus L.) og urriša (Salmo trutta L.) samkvęmt śtgefnum leišbeiningum. Brżr höfšu mun minni įhrif į alla žętti sem skošašir voru en ašrar žverunargeršir. Marktękar breytingar į flóšfari og straumhraša męldust viš ręsi og stokka, en ekki viš brżr. Yfir 80% brśa uppfylltu skilyrši fyrir fiskgengd bęši fulloršinna fiska og seiša, en ašeins 59% ręsa uppfylltu skilyrši fyrir fulloršinn fisk og 19% fyrir seiši. Hlutfall stokka sem uppfyllti ekki fiskgengdarskilyrši var mjög hįtt, en sżnastęrš žeirra lįg. Ašalįstęša žess aš žverun uppfyllti ekki skilyrši fiskgengdar fyrir fulloršinn fisk var of lķtiš dżpi ķ žverun, en fyrir seiši reyndist ašalžröskuldurinn vera of hįr straumhraši. Of hį fallhęš viš žverun og grjót viš śtfall voru einnig mikilvęgar įstęšur viš ręsi og stokka. Rannsókn okkar sżnir ótvķrętt aš sś hętta sem stafar af įržverunum fyrir ferskvatnsfiska og jafnvel ašrar ferskvatnslķfverur ķ įm og lękjum į Ķslandi er fyrst og fremst tengd ręsum meš lokušum botni. Žaš er žvķ naušsynlegt aš leggja įherslu į notkun og žróun žverana meš opinn botn og vķša spönn. Umhverfisvęn hönnun og framkvęmdir viš įržveranir eru afar mikilvęgur žįttur ķ verndun og endurheimt margra stofna ferskvatnsfiska og ķ žróun samgöngubóta ķ heiminum.

Inngangur
Miklar breytingar hafa oršiš į mörgum ferskvatnsvistkerfum vegna athafna mannsins. Stofnstęršir margra villtra stofna laxfiska hafa vķša minnkaš stórlega og margir stofnar hafa śtrżmst (t.d. NRC 1996). Žar kemur margt til, m.a. breytingar į įrfarvegum af mannavöldum og virkjanir fallvatna og hindranir žeirra vegna. Įhrif vegageršar hafa einnig veriš mikil, bęši vegna malartekju ķ įm og lękjum svo og brśa- og ręsageršar.
Ein helsta hęttan sem fylgir žverun vatnsfalla ķ vegagerš er aš feršir fiska og smęrri vatnadżra takmarkist eša séu jafnvel alveg hindrašar og mikilvęg uppvaxtar- og hrygningarbśsvęši skeršist (Vaughan 2002; Warren og Pardew 1998; Harper og Quigley 2000; Wheeler o.fl. 2005). Į Ķslandi hefur mun meiri ašgįt veriš höfš viš aš brśa stęrri vatnsföll, sérstaklega ef um er aš ręša mikilvęgar veišiįr, heldur en viš žveranir minni įa og lękja (Bjarni Jónsson 2005). Įstęšan er ekki sķst vegna takmarkašrar žekkingar į lķfrķki hinna sķšarnefndu. Hlišarįr og minni lękir eru hins vegar gjarnan mikilvęg uppvaxtarsvęši laxfiskaseiša (Erkinaro o.fl. 1998). Urriši og bleikja hrygna oft ķ slķkum vatnsföllum og ķ žeim getur veriš aš finna sérstaka undirstofna innan vatnakerfanna (Bjarni Jónsson o.fl. 2002). Žį er algengt aš laxaseiši gangi upp ķ hlišarįr og minni lęki og nżti sér žau bśsvęši til vaxtar (Erkinaro o.fl. 1998), auk žess sem žar er stundum aš finna straumvatnshornsķli.

Įhrif įržverana į vatnakerfi geta veriš margvķsleg. Mengun į greiša leiš ķ įr og lęki um žveranir, og breytingar į rennsli viš žveranir getur haft įhrif į flóšfar og įrfar (Wheeler o.fl. 2005). Sżnt hefur veriš fram į aš žveranir, sérlega ręsi, valda oft beinu tapi į bśsvęšum (Harper og Quigley 2000), hafa įhrif į nįttśrulega žróun įrfars og į flutning setefna (Wheeler o.fl. 2005). Ķ Kanada og Alaska hafa rannsóknir leitt ķ ljós aš vķša hindra ręsi feršir fiska ķ 50-85% tilvika (Flanders og Cariello 2000; Gibson o.fl. 2005). Notkun ręsa ķ vegagerš hefur aukist mikiš į undanförnum įrum og er ķ sókn sökum žess aš žetta er fjįrhagslega hagkvęm lausn mišaš viš margar ašrar og er talin auka umferšaröryggi. Žrįtt fyrir stóraukna notkun ręsa ķ vegagerš į Ķslandi hafa įhrif žeirra į lķfrķki vatnsfalla žó ekki veriš rannsökuš fyrr en nś.

Markmišiš meš rannsóknum į įhrifum įržverana į vatnalķf į Ķslandi er aš įtta sig į umfangi žeirra og ešli og byggja į žvķ grunn aš umbótum, fręšslu og tillögum er miša aš žvķ aš velja hentugar lausnir og bęta vinnulag viš ręsa-og brśagerš hérlendis. Žaš er brżnt aš kanna įhrif mismunandi žverunargerša į vatnalķf. Ķ žessum hluta rannsóknarinnar könnušum viš og bįrum saman įhrif žriggja mismunandi žveranagerša į straumhraša og flóšfar og hvernig žessar geršir uppfylltu fiskgengdarskilyrši fyrir urriša og bleikju samkvęmt śtgefnum erlendum leišbeiningum.

Ašferšir
Žrjś meginsvęši voru valin til athugunar, austanvert vatnasviš Hérašsvatna ķ Skagafirši, vatnasviš Fljótaįr og Miklavatns og svęši frį Asparvķkurdal og noršur ķ Noršurfjörš į Ströndum. Ekki reyndist mikill munur į įhrifum žverana eftir svęšum (Gušmundur Ingi Gušbrandsson o.fl. 2005) og žvķ eru nišurstöšur teknar saman fyrir öll svęši hérna. Alls voru 56 žveranir ķ 32 vatnsföllum kannašar ķ jślķ og įgśst 2005. Hver žverun var heimsótt einu sinni.
Žveranir voru flokkašar ķ žrjįr geršir: sķvalningslaga bylgjujįrnsrör (n=31; hér eftir kölluš ręsi), brżr meš nįttśrulegum botni (n=21) og opna stokka (n=4) einnig meš nįttśrlegum botni. Breidd (m) žverunar var męld sem sś breidd sem leyfir hįmarksflęši vatns um žverunina. Fyrir ręsi var žetta žvķ žvermįl žeirra en breidd stokka var męld žar sem hśn var breišust (yfirleitt nišur viš įrbotn). Breidd brśa var fjarlęgšin milli ystu brśarstöpla (ķ raun lengd brśa). Lengd (m) ręsa og stokka var męld milli inntaks og śtfalls žeirra. Straumhraši (m/s) var męldur viš 40% dżpi meš męli af geršinni Marsh-McBirney FloMate Model 2000 yfir 15sek tķmabil į hverjum męlistaš og mešaltal męlinga yfir žann tķma skrįš. Ķ ręsum var straumhrašinn męldur į žremur stöšum viš bęši inntak og śtfall, ž.e. ķ mišjunni og til hlišanna. Vatnsdżpi (m) var męlt viš inntak og śtfall ręsa og stokka og einnig fyrir mišri žverun ef žaš var hęgt. Žar sem aš ręsi voru sķvalningslaga var dżpiš męlt fyrir mišju röri (hįmarksdżpt). Viš stokka og brżr var vatnsdżpi og straumhraši męld į tveggja til žriggja metra fresti yfir įrfariš, og fyrstu og sķšustu męlingar geršar einum metra frį įrbakka (sjį Žórólf Antonsson 2000). Ķ žeim tilvikum žegar breidd žverunar var minni en žrķr metrar, voru žrjįr męlingar teknar yfir alla breiddina. Mesta dżpi var einnig męlt. Ef um fallhęš nišur śr žverun į vatnsflöt viš śtfall var aš ręša, var hśn męld (m) og einnig var dżpi hylja (ef til stašar) męlt (m) undir fallhęš.

Žversniš voru lögš śt ofan og nešan viš žveranir, utan sżnilegra įhrifasvęša žeirra. Dżpi og straumhraši voru męld eins og fyrir brżr, en einnig flóšfar (e. bankfull width). Flóšfar var skilgreint sem sś breidd įrfarvegs sem vatn flęšir um žegar rennsli fyllir alla breidd įrfarvegsins įn žess aš vatn flęši inn į ašliggjandi flęšilönd (t.d. Mount 1995).
Įhrif žverana į vatnsföll voru könnuš meš žvķ aš reikna śt tvö hlutföll: 1) möguleg žrenging žverunar aš flóšfari var metin meš svoköllušu žrengingarhlutfalli, ž.e.a.s. hlutfalli hįmarksbreiddar žverana af mešaltali flóšfarsmęlinga ofan og nešan žverunar, og 2) įhrif į straumhraša voru könnuš meš žvķ aš reikna śt mešalstraumhrašahlutfall, ž.e. hlutfall mešalstraumhraša inni ķ (ręsi/stokkar) eša undir (brżr) žverunarmannvirki af mešalstraumhraša ofan og nešan žverunar. Žrengingarhlutfalliš 1:1 žżddi aš hįmarksbreidd žverunar var hin sama og mešaltal flóšfarsmęlinga ofan og nešan hennar og žvķ aš žverun žrengdi ekki aš flóšfari. Į sama hįtt žżddi mešalstraumhrašahlutfalliš 1:1 aš straumhraši var sį sami ķ eša undir žverunarmannvirki og ķ vatnsfallinu sjįlfu utan įhrifasvęšis žverunar. Einhliša t-próf var notaš til aš kanna hvort mešalhlutfall hverrar žverunargeršar vęri frįbrugšiš mešaltalinu 1, ž.e. hlutfallinu 1:1 sem lżsir engum įhrifum (one-sample t-test, test with mean=1). Einžįtta ANOVA og Tukey“s samanburšur var notaš til aš bera saman mešalhlutföll milli mismunandi žverunargerša. Allur tölfręšilegur samanburšur var geršur meš hjįlp tölfręšiforritanna SPSS 13.0 og Minitab 14.0.

Forsendur sem žveranir žurftu aš uppfylla til aš teljast fiskgengar voru byggšar į nokkrum leišbeiningaritum fyrir far laxfiska um ręsi (NMFS 2001; Poulin og Argent 1997; Powers o.fl. 1997; Bates o.fl. 2003; Gibson o.fl. 2005). Žessar forsendur miša viš aš veikasti og minnsti einstaklingur viškomandi tegundar komist um žverun (t.d. Bates o.fl. 2003). Sömu forsendur voru notašar fyrir urriša og bleikju, en greint į milli fulloršinna fiska og seiša. Žęr breytur sem notašar voru til aš įkvarša fiskgengd voru: mešalstraumhraši, mešaldżpi, fallhęš viš śtfall, hylur undir fallhęš ef hśn var til stašar og hindranir viš inntak eša śtfall, s.s. grjóthnullungar. Tafla 1 sżnir lįgmörk eša hįmörk žessara breyta (eftir žvķ sem viš į). Gildi fyrir žessar breytur fyrir hverja žverun voru sķšan borin saman viš skilyršin ķ töflu 1 og fiskgengd įkvöršuš. Einnig var kannaš hvort žaš myndi hafa įhrif į fjölda žverana sem ekki uppfylltu skilyrši ef notaš vęri hįmarksvatnsdżpi og lįgmarksstraumhraši žverananna til samanburšar viš skilyršin, en žessir žęttir geta skipt miklu mįli fyrir far fiska.

1. tafla. Forsendur til įkvöršunar į fiskgengd žverana fyrir fulloršinn fisk og seiši urriša og bleikju voru eftirfarandi lįgmarks mešalvatnsdżpi (Gibson o.fl. 2005; NMFS 2001), hįmarks mešalstraumhraši (Powers o.fl. 1997; Poulin og Argent 1997; Bates o.fl. 2003) , hįmarks fallhęš (NMFS 2001) og lįgmarks dżpi hyljar undir fallhęš, ef hśn var til stašar (NMFS 2001). Fimmta forsendan var aš engar hindranir, svo sem grjóthnullungar, vęru viš žveranir. Forsendur eru sżndar fyrir mismunandi lengdarflokka žverana.


Nišurstöšur
Įhrif žverana į flóšfar og straumhraša fór mikiš eftir gerš žverunar (1. mynd). Ręsi og stokkar žrengdu aš flóšfari og straumhraši jókst um žau, en brżr höfšu ekki marktęk įhrif į žessa žętti (P>0,05). Mešalžrengingarhlutfall ręsa (0,45:1 ±0,04SE) og stokka (0,48:1 ±0,05SE) voru marktękt frįbrugšin hlutfallinu 1:1 (ręsi: t30=-13,5, P<0,001 og stokkar: t3=-10,2, P<0,002). Mešalstraumhrašahlutfall ķ ręsum var marktękt frįbrugšiš hlutfallinu 1:1 (t30=5,7, P<0,001; hlutfall = 2,08 ±0,19SE), en ekki ķ stokkum (P>0,05; hlutfall = 1,83:1). Marktękur munur fannst į milli žverunargerša fyrir bęši hlutföllin (žrengingarhlutfall: F=21,9, df=2,53, P<0,001; straumhrašahlutfall: F=7,54, df=2,51, P=0,001). Tukey samanburšur leiddi ķ ljós aš fyrir žrengingarhlutfall skįru brżr sig frį bęši ręsum (P=0,001) og stokkum (P=0,006), en fyrir straumhrašahlutfalliš var einungis marktękur munur milli brśa og ręsa (P=0,001).



1. mynd. Įhrif žriggja mismunandi žveranagerša į flóšfar og straumhraša ķ jślķ og įgśst 2005, sżnt meš mešalžrengingarhlutfalli og mešalstraumhrašahlutfalli. Lķnan sżnir hlutfall engra įhrifa (1:1). Gögn eru mešaltöl ± 1 stašalskekkja.

Gerš žverunar hafši mikil įhrif į hvort žverun uppfyllti forsendur fyrir fiskgengd (2. mynd). Yfir 80% allra brśa uppfyllti forsendur fyrir bęši fulloršinn fisk og seiši, en hlutfalliš var mun lęgra fyrir ręsi og einnig mismunandi fyrir fulloršinn fisk (59%) og seiši (19%). Engir stokkar uppfylltu skilyrši fyrir fiskgengd seiša en 25% fyrir fulloršinn fisk. Žegar hįmarks vatnsdżpi og lįgmarks straumhraši viš žveranir var notaš til aš bera saman viš forsendur fyrir fiskgengd, hękkaši hlutfalla brśa sem uppfylltu skilyrši upp ķ 100% fyrir bęši fulloršinn fisk og seiši, og um 20-25% fyrir seiši viš stokka og ręsi.

Vatnsdżpi var sś forsenda sem sķst var uppfyllt fyrir fulloršinn fisk og straumhraši fyrir seiši. Žetta var óhįš žverunargerš. Fallhęš viš śtfall fannst viš 39% ręsa, 75% stokka, en ekki viš neina brś. Einungis helmingur stokka uppfyllti skilyrši fyrir fallhęš, og um 75% ręsa. Dżpi hyljar nešan fallhęšar var vķšast hvar ekki vandamįl, en hindranir voru viš nokkur ręsi. Žaš var talsvert algengt aš sama žverunin uppfyllti ekki fleiri en eitt skilyrši.


2. mynd. Hlutfall žriggja žverunargerša sem uppfylltu skilyrši fyrir fiskgengd fulloršins fisks og seiša bleikju og urriša ķ jślķ og įgśst 2005.

Umręšur
Mikill munur reyndist vera į įhrifum mismunandi žverunargerša, og kom žetta sérstaklega vel fram fyrir brżr og ręsi. Stokkar voru fįir ķ rannsókninni og nišurstöšur fyrir žį skipta žvķ minna mįli. Ręsi hafa mun meiri įhrif en brżr į alla žį žętti sem kannašir voru. Žau žrengja mikiš aš flóšfari og straumhraši um žau er mun meiri en ķ įrfari ofan og nešan žeirra. Fyrir sömu žętti viršast brżr ekki hafa nein marktęk įhrif og brżr uppfylltu skilyrši fyrir fiskgengd mun betur en ręsi. Rannsókn okkar sżnir žess vegna aš įhrif brśa eru lķtilshįttar og aš hęttur sem stešja aš ferskvatnsvistkerfum vegna žverunar vatnsfalla eru žvķ fyrst og fremst tengd ręsum. Žessar nišurstöšur veita mjög mikilvęgar upplżsingar fyrir verndun og nżtingu laxfiskastofna, sérlega ķ ljósi aukinnar notkunar ręsa į sķšustu įrum.

Žrenging įrfars og flóšfars vegna ręsageršar getur haft įhrif į hreyfingar ķ įrbotninum ofan og nešan ręsis og aukiš setmyndun (Wheeler o.fl. 2005). Til žess aš leyfa įrfarvegi aš žróast innan ręsisins og til aš foršast įhrif į įrfarveginn ofan og nešan žeirra męla Bates o.fl. (2003) meš žvķ aš breidd ķ botni ręsa sé ķ minnsta lagi 1,2 x breidd flóšfars + 0,6m. Ekkert ręsanna ķ žessari rannsókn uppfyllti žetta, og var žvermįl žeirra um tvisvar sinnum minna en flóšfar (1. mynd).

Žegar žrengt er aš įrfari meš nišursetningu žverunar getur straumhraši aukist ķ gegnum hana mišaš viš svęši ofan og nešan hennar (Larinier 2002). Aukning į straumhraša ķ vatnsföllum viš žveranir getur haft mikil įhrif į lķfrķki ķ viškomandi vatnsfalli (Wheeler o.fl. 2005). Straumhraši breytist sķšur žar sem brżr eru notašar en öšru mįli gegnir um žau ręsi sem žrengja aš įrfari, eins og rannsókn okkar sżndi. Nįttśruleg botngerš eša botngerš sem lķkir eftir slķkri dregur śr straumhraša og lygnur eša hvķldarstašir nį aš myndast inn į milli, sem ekki gerist ķ einsleitu straumfari ręsa įn nįttśrulegs botns. Žetta sįst vel ķ žessari rannsókn, žar sem straumhraši var mun minni undir brśm og ķ stokkum heldur en ķ ręsum žar sem hann var aš mešaltali meira en tvisvar sinnum hęrri en ofan og nešan žeirra (1. mynd). Žetta getur haft mikil įhrif į feršir fiska upp ręsi (t.d. Gibson o.fl. 2005; Larinier 2002). Of hįr straumhraši var einmitt algengasta orsök žess aš žveranir uppfylltu ekki skilyrši fyrir fiskgengd seiša. Įhrifin į fulloršna fiska voru hins vegar mun minni, en ónęgt dżpi hafši vķštękust įhrif į fulloršna fiskinn. Rannsóknir erlendis hafa sżnt aš žessir tveir žęttir hafa mikil įhrif į far fiska um ręsi (Warren og Pardew 1998; Gibson o.fl. 2005). Meš žvķ aš tryggja aš žveranir žrengi ekki aš vatnsföllum mį halda įhrifum į nįttśrlegar hreyfingar ķ lįgmarki svo žau megi žróast į ešlilegum forsendum.

Ašrir žęttir sem höfšu marktęk įhrif į fiskgengd um žveranir ķ žessari rannsókn voru of hį fallhęš og grjóthindranir fyrir fram śtfall ręsa. Slķkt er einnig vel žekkt erlendis frį (Gibson o.fl. 2005). Athygli vakti hversu algengt var aš fleiri en einn žįttur kęmi ķ veg fyrir fiskgengd viš eitt og sama ręsiš ķ okkar rannsókn og bendir til žess aš meginįstęšur žessa sé hvernig hönnun er hįttaš og skortur į umhverfisvitund viš nišursetningu og frįgang ręsa. Munurinn į milli brśa og annarra žverunargerša sżnir skżrt aš įhrifum mį halda ķ lįgmarki meš góšri hönnun og nišursetningu žverana sem stušla aš sem minnstum įhrifum į įrfarveg og žróun hans.

Śttekt okkar var gerš žegar vęnta mį venjulegs sumarrennslis og žess vegna er mögulegt aš sumar žveranir sem uppfylltu ekki forsendur fiskgengdar geri žaš į öšrum įrstķmum. Sérlega gęti žetta veriš mikilvęgt fyrir sjógöngustofna žar sem aš rennsli er oft meira į göngutķma į haustin. Žetta myndi frekar eiga viš fyrir brżr en ašrar žverunargeršir žvķ aš eina skilyršiš sem žęr uppfylltu ekki fyrir fulloršinn fisk var vatnsdżpt.

Tap į bśsvęši veršur oft žegar aš žverun er sett nišur ķ vatnsfall. Žrįtt fyrir aš žaš svęši sem tapast sé yfirleitt ekki stór hluti heildarbśsvęšis vatnadżra ķ vatnsfalli, žį eru t.d. ręsi oft sett nišur į grynningum (Gibson o.fl. 2005) sem eru mikilvęgar fyrir framleišni margra hryggleysingjastofna og žvķ mikilvęgar fęšustöšvar fiska. Langflest ręsi ķ okkar śttekt voru einmitt sett nišur į grynningum. Auk žess fundum viš śt aš mun meira af bśsvęši fór undir žverunarmannvirki žegar um ręsi var aš ręša en brżr (Gušmundur Ingi Gušbrandsson o.fl. 2005).

Žaš er enn alvarlegra žegar aš žveranir valda tapi į bśsvęšum fyrir sjógöngustofna ofan žverana, en t.d. rannsóknir Beechie o.fl. (1994) bentu til žess aš vegna ręsa og annarra manngeršra hindrana hefši gönguseišaframleišsla Oncorhynchus kisutch ķ Skagit River ķ Bandarķkjunum dregist saman um 24-34%. Okkar rannsóknir hafa bent til žess aš sjógöngustofnar bleikju og urriša ķ įtta vatnsföllum į rannsóknarsvęšunum hafi misst 40-90% af bśsvęšum sķnum (Gušmundur Ingi Gušbrandsson o.fl. 2005). Aš tengja aftur saman slķk uppskipt bśsvęši hefur veriš talin ein af mikilvęgustu ašgeršum ķ endurheimt sjógöngustofna (Roni o.fl. 2002). Žó svo aš žau įhrif sem hér er um rętt hafi mišaš viš urriša og bleikju, mį leiša lķkur aš žvķ aš žau eigi lķka viš um ašra ferskvatnsfiska į Ķslandi. Einnig mį vķst telja aš žęr žveranir sem hamla fari fiska hindri einnig aš enn minni lķfverur sem hafa lķfsferil sinn eingöngu ķ vatni komist žęr (Vaughan 2002).

Lķfssaga ķslenskra laxfiskategunda er mjög fjölbreytt innan tegunda og stofnar eru oft litlir og stašbundnir (Skśli Skślason o.fl. 1999; Bjarni Jónsson 2002; Gušmundur Ingi Gušbrandsson og Bjarni Jónsson 2002). Litlir stofnar eru taldir viškvęmari fyrir uppskiptingu bśsvęša, bęši erfšafręšilega séš, og auk žess eiga žeir erfišara meš aš žola raskanir ķ umhverfinu sem hafa įhrif į stofnstęršir žeirra. Rannsóknir į įhrifum hindrana į laxfiskastofna hafa sżnt aš žar sem hólfun stofna hefur oršiš getur žaš leitt til minni erfšabreytileika ķ stofni (Wofford o.fl. 2005). Sökum hins mikla fjölbreytileika innan tegunda ferskvatnsfiska į Ķslandi er lķklegt aš įhrif ręsa į framtķšar lķfslķkur lķtilla stofna geti veriš mjög alvarlegar. Žess vegna žarf aš gefa žessari hęttu mun meiri gaum en gert hefur veriš į Ķslandi til žessa.
Rannsókn okkar sżnir aš umfang žess vandamįls sem skapast fyrir feršir fiska um žveranir ķ įm og lękjum į Ķslandi er vķšfemt. Vandamįliš er ekki sķst alvarlegt ķ ljósi žess aš ręsi hafa undanfarin įr veriš notuš ķ auknum męli viš žveranir vatnsfalla bęši ķ vegagerš og landbśnaši. Ķ ljósi nišurstašna okkar rįšleggjum viš aš notkun lokašra ręsa verši takmörkuš til muna og foršast aš nota žau ķ vatnsföll sem fóstra fisk. Auka žarf žróun og notkun žverana meš opnum botni og vķšri spönn žar sem slķkar žveranir viršast hafa mun minni neikvęš umhverfisįhrif en žveranir meš lokušum botni. Mikilvęgt er aš fręšslu- og umbótastarf nįi til allra žeirra sem stunda vegagerš. Umhverfisvęn hönnun og framkvęmdir viš įržveranir eru afar mikilvęgur žįttur ķ verndun og endurheimt margra stofna ferskvatnsfiska og mikilvęgur lišur ķ farsęlum samgöngubótum.

Heimildir
Bates, K., Barnard, MRJ., Heiner, B., Klavas, JP. og Powers, PD. 2003. Design of road culverts for fish pas­sage. Washington Department of Fish and Wildlife, Olympia. 110 bls.
Beechie, T., Beamer, E. and Wasserman, L. 1994. Estimating coho salmon rearing habitat and smolt produc­tion losses in a large river basin, and implications for habitat restoration. North American Journal of Fisher­ies Management, 14, 797-811.
Bjarni Jónsson 2002. Evolution of diversity among Icelandic arctic charr (Salvelinus alpinus L.). Fisheries Science, Supplement, November 2002.
Bjarni Jónsson 2005.Įhrif ręsageršar į feršir göngufiska og lķffręšilegan fjölbreytileika. Freyr,101,24-25.
Bjarni Jónsson, Eik Elfarsdóttir, Elķn R. Gušnadóttir og Hjalti Žóršarson, 2002. Bśsvęšamat og śtbreišsla sjóbleikju į vatnasvęši Hérašsvatna. Skżrsla Veišimįlastofnunar VMST-N/0221. 32 bls.
Erkinaro, J., Julkunen, M. og Niemelä, E. 1998. Migration of juvenile Atlantic salmon Salmo salar in small tributaries of the subarctic River Teno, northern Finland. Aquaculture, 168, 105-119.
Flanders, LS. og Cariello, J. 2000. Tongass road condition report. Alaska Department of Fish and Game Technical Report No. 00-7. 48 bls.
Gibson, R.J., Haedrich, R.L. & Wernerheim, C.M. 2005. Loss of fish habitat as a consequence of inappro­priately constructed stream crossings. Fisheries, 30, 10-17.
Gušmundur Ingi Gušbrandsson og Bjarni Jónsson 2002. Phenotypic and genetic basis of segregation in shape and life history of Atlantic salmon (Salmo salar L.) in the River Vķdidalsį, NW-Iceland. Fisheries Science, Supplement, November 2002.
Gušmundur Ingi Gušbrandsson, Bjarni Jónsson, Eik Elfarsdóttir og Karl Bjarnason. 2005. Įhrif brśa- og ręsageršar į feršir ferskvatnsfiska og bśsvęši žeirra. Veišimįlastofnun, Noršurlandsdeild, Skżrsla VMST-N/0503.
Harper, DJ. og Quigley, JT. 2000. No net loss of fish habitat: an audit of Forest Road Crossings of Fish-bear­ing streams in British Columbia, 1996-1999. Canadian Technical Report of Fisheries and Aquatic Sciences 2319, 43 bls.
Larinier, M. 2002. Fish passage through culverts, rock weirs and estuarine obstructions. Bulletin Francais de la Peche et de la Pisciculture, 364 suppl., 119-134.
Mount, JF. 1995. California Rivers and Streams. The conflict between fluvial process and land use. Univer­sity of California Press, Berkeley, USA. 359 bls.
NMFS (National Marine Fisheries Service). 2001. Guidelines for salmonid passage at stream crossings.
NRC (National Research Council). 1996. Upstream: salmon and society in the Pacific Northwest (Executive Summary). Committee on Protection and Management of Pacific Northwest Anadromous Salmonids. Na­tional Academy of Science, Washington, DC. Retrieved online on April 28 2006, URL: http://www.nap.edu/catalog/4976.html.
Poulin, VA og Argent, HW. 1997. Stream crossing guidebook for fish streams. V.A. Poulin and Associates, Vancouver, B.C. 80 bls.
Powers, PD., Bates, K., Burns, T., Gowen, B. og Whitney, R. 1997. Culvert hydraulics related to upstream juvenile salmon passage. Washington Department of Fish and Wildlife, Olympia, Washington.
Roni, P., Beechie, TJ., Bilby, RE., Leonetti, FE., Pollock, MM. og Pess, GR. 2002. A review of stream res­toration techniques and a hierarchical strategy for prioritizing restoration in Pacific Northwes watersheds. North American Journal of Fisheries Management, 22, 1-20.
Skśli Skślason, Siguršur S. Snorrason og Bjarni Jónsson. 1999. Sympatric morphs, population and specia­tion in freshwater fish with emphasis on arctic charr. In: Magurran, A., May, R., eds. Evolution of Biological Diversity: from population to species. Oxford: Oxford University Press, 70-92.
Vaughan, MD. 2002. Potential impact of road-stream crossings (culverts) on the upsteam passage of aquatic macroinvertebrates. US Forest Service Report. 15 bls.
Warren, M.L. & Pardew, M.G. 1998. Road crossings as barriers to small-stream fish movement. Transac­tions of the American Fisheries Society, 127, 637-644.
Wheeler, AP., Anermeier, PL. og Rosenberger, AE. 2005. Impacts of new highways and subsequent land­scape urbanization on stream habitat and biota. Reviews in Fisheris Science, 13, 141-164.
Wofford, JEB., Gresswell, RE. og Banks, MA. 2005. Influence of barriers to movement on within-watershed genetic variation of coastal cutthroat trout. Ecological Applications, 15, 628-637.
Žórólfur Antonsson, 2000. Verklżsing fyrir mat į bśsvęšum seiša laxfiska ķ įm. Skżrsla Veišimįlastofnunar VMST-R/0014. 10 bls.